دکتر جهان‌بین: دفاع و دیپلماسی دو روی یک سکه در تأمین امنیت ملی هستند
– دکتر رضا جهان‌بین، پژوهشگر و استادیار مدعو دانشگاه صنعتی جندی‌شاپور، با تحلیل سخنان رئیس‌جمهور در مجمع عمومی سازمان ملل، گفت: آمادگی دفاعی و دیپلماسی دو مؤلفه مکمل در تأمین امنیت ملی هستند و تلفیق این دو می‌تواند قدرت چانه‌زنی و ظرفیت کشور برای تأمین منافع ملی را افزایش دهد.
به گزارش خبرنگارآوان ایلام ، جهان‌بین در گفت‌وگویی با اشاره به تأکید رئیس‌جمهور بر آمادگی ایران برای دفاع از کشور و همزمان مذاکره برای صلح، اظهار کرد: از منظر روابط بین‌الملل، دفاع و دیپلماسی دو روی یک سکه در سیاست تأمین امنیت ملی محسوب می‌شوند.
وی افزود: آمادگی دفاعی، قدرت بازدارندگی ایجاد می‌کند و نشان می‌دهد یک کشور در برابر تهدید و فشار، توان حفاظت از تمامیت ارضی و منافع خود را دارد؛ در مقابل، مذاکره و دیپلماسی این امکان را فراهم می‌کند که اختلافات پیش از تبدیل شدن به درگیری گسترده، از مسیر سیاسی مدیریت شوند.
جهان‌بین ادامه داد: قدرت دفاعی زمانی بیشترین کارکرد را دارد که در خدمت دیپلماسی قرار گیرد و دیپلماسی نیز زمانی از قدرت و اعتبار بیشتری برخوردار است که پشتوانه قدرت ملی داشته باشد.
وی تصریح کرد: کشوری که صرفاً بر قدرت نظامی تکیه کند، ممکن است وارد چرخه فرسایشی منازعه شود و کشوری که بدون پشتوانه قدرت مذاکره کند نیز ممکن است در معرض فشار بیشتری قرار گیرد.
این پژوهشگر گفت: از این منظر، سخنان رئیس‌جمهور را می‌توان تلاشی برای ایجاد توازن میان «بازدارندگی» و «تنش‌زدایی» دانست؛ یعنی ایران ضمن حفظ توان دفاع از خود، مسیر گفت‌وگو برای کاهش تنش و دستیابی به توافق را باز نگه می‌دارد.
برابری در مذاکره، پیش‌شرط توافق پایدار است
جهان‌بین در پاسخ به پرسشی درباره شرایط دستیابی به توافقی پایدار و تأمین‌کننده منافع طرف‌های مذاکره، اظهار کرد: توافق پایدار زمانی شکل می‌گیرد که مذاکره از حالت غلبه یک طرف بر طرف دیگر خارج و به فرآیند تأمین منافع متقابل تبدیل شود.
وی افزود: برای دستیابی به چنین توافقی، حقوق و منافع اساسی هر دو طرف باید به رسمیت شناخته شود و مذاکرات در فضایی عاری از تهدید و فشار انجام گیرد.
این استاد دانشگاه ادامه داد: تعهدات طرفین باید شفاف، قابل اندازه‌گیری و قابل راستی‌آزمایی باشد تا امکان برداشت‌ها و تفسیرهای متفاوت کاهش یابد.
جهان‌بین گفت: توافق باید تدریجی و متوازن باشد؛ به این معنا که اقدام هر طرف با اقدام متقابل طرف مقابل همراه شود و در کنار آن، تضمین‌های اجرایی و سازوکار مشخصی برای حل اختلافات پیش‌بینی شود.
وی خاطرنشان کرد: یک توافق پایدار صرفاً زمانی شکل نمی‌گیرد که طرفین درباره متن آن به توافق برسند، بلکه زمانی دوام خواهد داشت که هزینه نقض توافق برای طرفین بالا و منافع پایبندی به آن روشن و ملموس باشد.
وی پنج مؤلفه «برابری در مذاکره، شفافیت در تعهدات، تضمین در اجرا، توازن در امتیازات و سازوکار حل اختلاف» را از ارکان اساسی یک توافق پایدار عنوان کرد.
بازدارندگی، محاسبات امنیتی طرف مقابل را تغییر می‌دهد
جهان‌بین در ادامه درباره تأثیر توان بازدارندگی بر محاسبات امنیتی دیگر بازیگران منطقه‌ای و بین‌المللی اظهار کرد: توان بازدارندگی یکی از عوامل مهم در شکل‌گیری محاسبات امنیتی کشورهاست.
وی افزود: هنگامی که یک کشور از توان دفاعی و نظامی قابل اتکایی برخوردار باشد، سایر بازیگران در تصمیم‌گیری‌های خود ناچارند هزینه‌ها، پیامدها و احتمال واکنش متقابل را در نظر بگیرند.
این پژوهشگر تصریح کرد: بازدارندگی صرفاً به معنای افزایش توان نظامی یا آمادگی برای درگیری نیست، بلکه یکی از کارکردهای اصلی آن می‌تواند جلوگیری از شکل‌گیری محاسبه اشتباه در طرف مقابل باشد.
وی ادامه داد: طرف مقابل باید بداند هرگونه تهدید یا اقدام علیه امنیت و تمامیت ارضی کشور با واکنشی متناسب و قابل پیش‌بینی مواجه خواهد شد.
جهان‌بین گفت: بازدارندگی مؤثر در کنار دیپلماسی می‌تواند به جای افزایش تنش، زمینه کاهش احتمال درگیری و ایجاد ثبات را فراهم کند.
امنیت مشترک نیازمند همکاری سیاسی، اقتصادی و امنیتی است
وی در پاسخ به پرسشی درباره راهکارهای تحقق امنیت مشترک میان ایران و کشورهای همسایه اظهار کرد: اگر «امنیت مشترک» مبنای روابط ایران با همسایگان قرار گیرد، امنیت منطقه باید از یک موضوع صرفاً نظامی به یک پروژه مشترک سیاسی، اقتصادی و امنیتی تبدیل شود.
جهان‌بین افزود: در حوزه سیاسی، ایجاد گفت‌وگوی مستمر و قابل اعتماد میان کشورهای منطقه اهمیت زیادی دارد تا اختلافات پیش از تبدیل شدن به بحران، از طریق مذاکره، میانجیگری و سازوکارهای منطقه‌ای مدیریت شوند.
وی احترام متقابل به حاکمیت کشورها و پرهیز از مداخله در امور داخلی را از دیگر الزامات اعتمادسازی منطقه‌ای دانست و گفت: توسعه تجارت مرزی، کریدورهای حمل‌ونقل، همکاری‌های انرژی، سرمایه‌گذاری مشترک و تسهیل مبادلات نیز می‌تواند امنیت را با منافع اقتصادی پیوند دهد.
این پژوهشگر ادامه داد: در حوزه امنیتی نیز می‌توان با تهدیدهای مشترکی همچون تروریسم، قاچاق، جرایم سازمان‌یافته و ناامنی‌های مرزی به صورت هماهنگ مقابله کرد.
وی افزود: تبادل اطلاعات، هماهنگی‌های مرزی، ایجاد خطوط ارتباط اضطراری و سازوکارهای مشترک مدیریت بحران از جمله ابزارهایی است که می‌تواند به تقویت امنیت منطقه کمک کند.
امنیت ایران، بخشی از امنیت منطقه است
جهان‌بین در جمع‌بندی سخنان خود گفت: امنیت مشترک زمانی پایدار می‌شود که کشورهای همسایه احساس کنند امنیت و ثبات ایران در تضاد با امنیت آنها نیست، بلکه بخشی از امنیت منطقه محسوب می‌شود.
وی خاطرنشان کرد: در چنین شرایطی، گفت‌وگو، همکاری اقتصادی و هماهنگی امنیتی می‌توانند یکدیگر را تقویت کرده و زمینه کاهش تنش و شکل‌گیری اعتماد بلندمدت را فراهم کنند.
دکتر رضا جهان‌بین، دکتری شهرسازی، استادیار مدعو دانشگاه صنعتی جندی‌شاپور، پژوهشگر و نویسنده است.
گزارش : ازسید حرمت‌الله موسوی‌مقدم
